आपल्या आयुष्यात सतत काही ना काही निर्णय घ्यावे लागतात. हे निर्णय बरोबर ठरतीलच, याची खात्री नसते. कधी यश मिळतं, तर कधी अपयश. पण अशा वेळी जर दुसरा मार्ग, दुसरा पर्याय उपलब्ध असेल तर वाटेत येणाऱ्या अडथळ्यांवर मात करणं सोपं होतं. पर्याय असणे हीच माणसाची खरी ताकद आहे.
महाभारतात याचं एक सुंदर उदाहरण पाहायला मिळतं. अर्जुनाचं गांडीव युद्धाच्या वेळी हातातून निसटण्याची वेळ आली होती. त्याच वेळी त्याला कृष्णाचा पर्याय मिळाला — मार्गदर्शकाचा. कृष्णानं त्याला मार्ग दाखवला, गीतेचा उपदेश दिला, आणि अर्जुन पुन्हा निर्धाराने उभा राहिला.
व्यवसायाचं उदाहरण घेऊ. एका उद्योजकानं बिस्किटांच्या उत्पादनाचा मोठा कारखाना उभारला होता. अचानक बाजारात मोठ्या स्पर्धेमुळे त्याच्या व्यवसायावर संकट आलं. पण त्याच्याकडे आधीपासूनच सेंद्रिय चहाचं उत्पादन सुरू करण्याचा पर्याय तयार होता. त्याने तो पर्याय स्वीकारला आणि नवीन बाजारपेठेत यश मिळवलं.
नोकरीच्या क्षेत्रातही पर्याय असणं महत्त्वाचं ठरतं. एका तरुणाला एका मोठ्या कंपनीत नोकरी मिळाली होती. कंपनी अचानक बंद पडल्यावर त्याच्याकडे डिजिटल मार्केटिंगचे कौशल्य होतं, ज्यामुळे त्याने लगेच फ्रीलान्सिंग सुरू केलं आणि आर्थिक संकट टाळलं.
पर्याय असणं म्हणजे संकटांवर मात करण्याची नवी संधी मिळणं. तो निव्वळ भौतिक गोष्टींपुरता मर्यादित नसतो. विचारांचा पर्याय, दृष्टिकोनाचा पर्याय, जीवनशैलीत बदल याही गोष्टी पर्यायांचा भाग असतात.
आपण आयुष्यात किती यशस्वी होतो, हे आपल्या पर्यायांच्या उपलब्धतेवर अवलंबून असतं. म्हणूनच नवीन पर्यायांची जोपासना हीच खऱ्या अर्थानं सामर्थ्यशीलतेकडे वाटचाल आहे!
