आपण गावखेड्यातील अनेक जुन्या मंदिरांमध्ये एक गोष्ट हमखास पाहतो. शेकडो वर्षांचा इतिहास असलेल्या दगडी गाभाऱ्यांना पोर्सिलिनच्या चकचकीत टाईल्स लावलेल्या असतात. ज्या दगडांमध्ये काळाचा स्पर्श आहे. ज्या वास्तूंमध्ये आपल्या पूर्वजांच्या श्रद्धेचा आणि स्थापत्यकलेचा वारसा जपलेला आहे. त्या वास्तूंना आधुनिकतेच्या नावाखाली चकचकीत बनवण्याचा प्रयत्न झालेला दिसतो.
बहुधा या टाईल्स बाजारात नव्याने आल्या तेव्हा त्यांच्या चकाकीने लोकांना भुरळ घातली असावी. जुन्या फरशा आणि दगडांपेक्षा काहीतरी वेगळं. स्वच्छ दिसणारं. आधुनिकतेची जाणीव करून देणारं. आपल्या घरात काहीतरी नवीन केल्याचं समाधान देणारं. मग ही चकाकी घराच्या उंबरठ्यापलीकडे गेली. किचनमध्ये पोहोचली. हॉलमध्ये पोहोचली. बाथरूममध्ये पोहोचली. अगदी जुन्या मंदिरांच्या गाभाऱ्यांमध्येही पोहोचली.
पण एखादी गोष्ट नवीन आहे म्हणून ती प्रत्येक ठिकाणी सुंदर दिसेलच असं नाही. किचनपासून टॉयलेटपर्यंत सगळीकडे टाईल्सचा वापर होऊ लागला तेव्हा कदाचित काही लोकांना जाणवलं असेल की आपण ज्याला सौंदर्य समजत होतो ते केवळ चकाकी होती. टाईल्स वाईट नाहीत. त्यांचा वापरही चुकीचा नाही. प्रश्न आहे तो त्यांच्या वापराच्या संदर्भाचा आणि प्रमाणाचा.
जिथे स्वच्छता आणि देखभाल महत्त्वाची आहे तिथे टाईल्स उपयोगी आहेत. पण जिथे नैसर्गिक दगडांचा पोत वास्तूचं सौंदर्य वाढवतो. जिथे साधेपणात भव्यता आहे. जिथे शतकानुशतकांच्या इतिहासाची अनुभूती येते. तिथे केवळ चकाकीच्या मोहापायी मूळ सौंदर्यावर कृत्रिम थर चढवणं म्हणजे सौंदर्यदृष्टीचा अभावच म्हणावा लागेल.
दुर्दैवाने आपल्या समाजात एखादी गोष्ट महागडी आहे. चकचकीत आहे. आधुनिक दिसते आहे म्हणजे ती अधिक चांगली आहे असा एक समज रूढ झाला आहे. त्यामुळे अनेकदा आपण एखाद्या गोष्टीचं मूळ सौंदर्य जपण्याऐवजी त्यावर आपल्या संपन्नतेचं प्रदर्शन चढवतो.
आणि गंमत अशी की काही वर्षांनी तीच गोष्ट सर्वसामान्य होते. तिचं नावीन्य संपतं. तिची चकाकी डोळ्यांना सवयीची होते. तेव्हा लक्षात येतं की आपण ज्याला प्रगती समजत होतो ती कदाचित केवळ फॅशन होती.
खरी अभिरुची ही प्रत्येक गोष्ट बदलण्यात नसते. काही गोष्टींचं सौंदर्य त्यांच्या मूळ स्वरूपातच असतं हे ओळखण्यात असते. कारण प्रत्येक जुन्या गोष्टीला आधुनिक बनवण्याची गरज नसते. काही गोष्टी जुन्या असतात म्हणूनच मौल्यवान असतात.
आणि प्रत्येक चकचकीत गोष्ट सुंदर नसते. काही गोष्टींचं सौंदर्य त्यांच्या साधेपणात असतं. काहींचं त्यांच्या नैसर्गिकतेत. तर काहींचं त्यांच्या इतिहासात.
चमकदार गोष्टी विकत घेता येतात. पण सौंदर्य ओळखण्यासाठी लागणारी दृष्टी विकत मिळत नाही.
