देवाकडे आपलं गाऱ्हाणं मांडणं आणि आपलं इप्सित साध्य करून घेण्यासाठी त्याची आराधना करणं हा सर्वसाधारण पायंडा आहे. संकट आलं की देवाचा धावा करायचा. काही हवं असेल तर नवस बोलायचा. मनासारखं घडलं तर आभार मानायचे आणि मनासारखं घडलं नाही तर पुन्हा त्याच्याकडे गाऱ्हाणं मांडायचं. या सगळ्यात एक गोष्ट मात्र गृहीत धरलेली असते. आपल्या आयुष्यातील प्रश्न सोडवण्याचा भार देवाने उचलायचा!
आता हे वाक्य वाचा:
“तुमच्याबाबत कोणालाही देवाकडे तक्रार करण्याची वेळ येऊ देऊ नका.”
हे वाक्य आपल्या नेहमीच्या श्रद्धेच्या कल्पनेपेक्षा पूर्ण वेगळं आहे. इथे देवाकडे काही मागायचं नाही. स्वतःसाठी काही साध्य करून घेण्याची विनवणी करायची नाही. उलट आपल्यामुळे दुसऱ्या कोणाला दुःख होऊ नये. आपल्याकडून कोणावर अन्याय होऊ नये. आपल्या वागण्यामुळे कोणाच्या मनात वेदना निर्माण होऊ नयेत आणि कोणालाही आपल्याविरुद्ध न्याय मागण्यासाठी देवासमोर उभं राहावं लागू नये, याची काळजी घ्यायची आहे. म्हणजेच इथे भार देवावर टाकलेला नाही. आपल्या वागण्याची जबाबदारी स्वतःवर घेतलेली आहे.
आपण देवाकडे न्याय मागतो. पण आपणच दुसऱ्यावर अन्याय करत असू तर? आपण देवाकडे सुख मागतो. पण आपल्या वागण्यामुळे दुसऱ्याच्या आयुष्यात दुःख निर्माण होत असेल तर? आपण देवाकडे संकटातून मुक्ती मागतो. पण आपणच कोणासाठी संकट बनलो असू तर? या प्रश्नांची उत्तरं मंदिरात मिळणार नाहीत. ती आपल्या अंतर्मनात शोधावी लागतील.
खरी भक्ती म्हणजे केवळ देवासमोर नतमस्तक होणं नव्हे. तर आपल्या अहंकाराला मर्यादा घालणं, आपल्या अधिकारांचा गैरवापर न करणं, दुर्बलांचा फायदा न घेणं, कोणाचं हक्काचं न हिसकावणं आणि आपल्यामुळे कोणाचं जगणं कठीण होणार नाही याची जाणीव ठेवणं. चूक झाली तर ती मान्य करणं. अन्याय केला असेल तर त्याची भरपाई करणं. एखाद्याला दुखावलं असेल तर माफी मागणं. आणि आपल्या हातून कोणाचं नुकसान होऊ नये म्हणून स्वतःच्या वर्तनावर नियंत्रण ठेवणं, हीसुद्धा एक प्रकारची आराधनाच आहे.
कारण देवाकडे आपल्या इच्छा पूर्ण करण्यासाठी प्रार्थना करणं सोपं आहे. पण आपल्या इच्छा पूर्ण करताना दुसऱ्याच्या हक्कांवर गदा येणार नाही याची काळजी घेणं कठीण आहे. आपल्यासाठी देवाने काय करावं, याचा विचार आपण नेहमी करतो. पण आपल्यामुळे कोणाला देवाकडे न्याय मागावा लागू नये, याचा विचार किती जण करतात?
कदाचित हाच आपल्या श्रद्धेचा सर्वात महत्त्वाचा कस असावा. देवाकडे आपलं गाऱ्हाणं मांडण्यापूर्वी आपल्या वागण्याचा हिशेब स्वतःकडे मागा. कारण देवाकडे मदत मागणं ही श्रद्धा असू शकते; पण आपल्यामुळे कोणावर अन्याय होऊ न देणं ही त्या श्रद्धेची खरी परीक्षा आहे.
