ही म्हण खूप काही सांगून जाते. जो खरोखरच झोपलेला आहे, त्याला जागं करता येतं. पण जो जागाच असतो आणि फक्त झोपेचं सोंग घेतो, त्याला कितीही हाका मारल्या तरी उपयोग नसतो.
जो खरोखरच अज्ञानात आहे, त्याला शिकवता येते, त्याला योग्य दिशा दाखवता येते. पण जो स्वतःला सगळं माहीत असल्याचं समजतो, सत्य समोर असूनही डोळे झाकून घेतो, त्याला समजावणं कठीण असतं.
अशा लोकांचं वैशिष्ट्य म्हणजे त्यांना सत्य स्वीकारायचं नसतं, तर स्वतःचंच म्हणणं कसं बरोबर आहे हे सिद्ध करायचं असतं. कितीही स्पष्ट पुरावे समोर ठेवले, तरी ते त्यांना दिसत नाहीत. उलट, असंबद्ध कारणं सांगून आपल्यालाच चुकीचं ठरवण्याचा त्यांचा प्रयत्न असतो. हे लोक कोणत्याही चर्चेत मुद्द्याचा विचार करत नाहीत, तर आपलं मत कसं योग्य आहे हे इतरांच्या माथी मारण्याचा प्रयत्न करतात.
ही प्रवृत्ती आपण वेगवेगळ्या ठिकाणी पाहतो. काही लोक शिक्षणाअभावी चुकीच्या समजुतींवर विश्वास ठेवतात. त्यांना योग्य माहिती मिळाली, तर ते सुधारू शकतात. पण काहींना सत्य माहीत असूनही ते आपल्या जुन्याच समजुतींना चिकटून राहतात. राजकारण, समाज, धर्म, विज्ञान—कुठल्याही विषयात अशी माणसं दिसतात. सत्य ऐकण्याची किंवा समजून घेण्याची तयारीच नसलेल्यांना समजावण्याचा प्रयत्न म्हणजे वाळूत पाणी ओतण्यासारखं असतं.
अशा वेळी काय करावं? जो शिकण्यास, समजून घेण्यास तयार आहे, त्याच्यासाठी प्रयत्न करावेत. पण जो जाणूनबुजून दुर्लक्ष करतो, त्याच्यासोबत वेळ घालवणं म्हणजे आपली उर्जा वाया घालवणं. कारण झोपलेल्याला उठवता येतं, पण जो फक्त सोंग घेतोय, त्याला काहीच करता येत नाही.
