आजच्या जगात कथा सांगणारा (कथाकार) अनेकदा कथेपेक्षा महत्त्वाचा ठरतो, आणि यामुळे सत्य मागे पडतं. प्रभावी व्यक्तिमत्त्व, लोकप्रियता आणि अधिकारामुळे संदेश अधिक प्रभावी होतो, परंतु याचमुळे अनेकदा खरी माहिती आणि सत्य झाकोळलं जातं.
कथाकारावर जास्त भर दिला गेला, की श्रोते त्याच्या व्यक्तिमत्त्वावर जास्त विश्वास ठेवतात आणि प्रत्यक्ष कथेला किंवा त्यामागच्या सत्याला तपासण्याची तसदी घेत नाहीत. अशा प्रकारची धारणा पूर्वग्रहांना प्रोत्साहन देते आणि चुकीची माहिती किंवा अर्धसत्य लोकांपर्यंत पोहोचवते.
सोशल मीडियावरील प्रभावशाली व्यक्तींचं उदाहरण
सोशल मीडिया प्रभावशाली व्यक्ती (इन्फ्लुएन्सर्स) हे याचं उत्तम उदाहरण आहेत. त्यांचं ब्रँडिंग, आकर्षक व्यक्तिमत्त्व आणि प्रचंड फॉलोअर्स यामुळे त्यांची मतं अधिक विश्वासार्ह वाटतात, जरी ती मतं अपुरी, चुकीची किंवा दिशाभूल करणारी असली तरीही.
1) आरोग्य आणि फिटनेस इन्फ्लुएन्सर्स-
अनेक फिटनेस इन्फ्लुएन्सर्स अतिरेकी डाएट्स, “चमत्कारीक” सप्लिमेंट्स, किंवा अतिशय कठीण व्यायाम प्रकार सुचवतात. त्यांचं व्यक्तिमत्त्व पाहून फॉलोअर्स हे उपाय विनातपास स्वीकारतात आणि आरोग्यविषयक धोक्यांना सामोरं जातात.
2) राजकीय विचारवंत-
काही प्रभावशाली व्यक्ती त्यांचे राजकीय विचार पसरवण्यासाठी एकतर्फी दृष्टिकोन मांडतात. त्यांचे अनुयायी पुरावे किंवा पर्यायी दृष्टिकोन न तपासता त्यांचे विचार पुढे पोहोचवतात, ज्यामुळे समाजात ध्रुवीकरण वाढतं.
3) आर्थिक सल्लागार-
अनेक इन्फ्लुएन्सर्स “जलद श्रीमंत होण्याच्या योजना,” अनियमित गुंतवणूक सल्ला किंवा धोकादायक क्रिप्टो प्रकल्प सुचवतात. त्यांच्या आत्मविश्वासावर भाळून फॉलोअर्स मोठे नुकसान सहन करतात.
4) लाइफस्टाइल ब्लॉगर-
अनेक प्रभावशाली व्यक्ती कृत्रिमपणे अतीश्रीमंत जीवनशैली दाखवतात, ज्यामुळे अनुयायांमध्ये अवास्तव अपेक्षा तयार होतात. प्रेक्षकांना त्यामागचं प्रायोजित वास्तव कळत नाही, ज्यामुळे यश आणि आनंद याबद्दल चुकीचं आकलन तयार होतं.
कथाकारापेक्षा सत्याला प्राधान्य देण्याची गरज
कथाकाराच्या व्यक्तिमत्त्वावरून सत्याला दुय्यम स्थान दिलं जातं, आणि यामुळे चुकीची माहिती श्रोत्यांपर्यंत सहज पोहोचते. सत्य हे व्यक्तिमत्त्वावर अवलंबून नसावं; ते स्वतंत्रपणे उभं राहायला हवं.
पुढे जाण्याचा मार्ग…
सत्य जनतेपर्यंत पोहोचवण्यासाठी लक्ष कथेकडं वळायला हवं, कथाकाराकडं नाही. श्रोत्यांनीही प्रभावशाली व्यक्तींपलीकडे जाऊन त्यांच्या मांडणीचं मूल्यमापन करायला हवं. सत्य मांडताना तर्कशुद्ध विचार, तथ्य पडताळणी, आणि कोणत्याही कथाकाराला प्रश्न विचारण्याची तयारी असायला हवी.
फक्त सत्याला व्यक्तिमत्त्वापेक्षा जास्त महत्त्व दिलं, तरच ते स्पष्टपणे आणि अडथळ्यांशिवाय चमकू शकेल. त्यामुळे समाज अधिक जागरूक आणि माहितीवर आधारित निर्णय घेणारा बनेल.
