एका वृद्ध माणसाचं शांत, साधं आयुष्य चाललं होतं. पण एक दिवस अचानक त्याच्या गावावर नाझी सैन्याने ताबा मिळवला. एका सैनिकाने त्याला रस्त्यावर ओढलं आणि म्हणाला, “आता मी तुझ्या घरात राहीन, रोज तू मला जेवण देशील, माझं बिछाना तयार करशील, आणि माझे बूट चकाकवशील. अन्यथा मी तुला ठार मारीन. तुला सांगितल्याप्रमाणे वागशील का?” वृद्ध माणूस काहीही बोलला नाही.
दोन वर्षं त्याने जेवण दिलं, बूट चकाकवले, बिछाना तयार करून दिला आणि प्रत्येक आदेश पाळला, पण एक गोष्ट केली नाही – तो एक शब्दही बोलला नाही. एक दिवस मित्र राष्ट्रांच्या सैन्याने गाव मुक्त केलं. सैनिकाला घरातून ओढून बाहेर नेलं, तेव्हा वृद्ध माणसाने दीर्घ श्वास घेतला आणि शेवटी त्या प्रश्नाचं उत्तर दिलं: “नाही!”
आपल्यातल्या प्रत्येकामध्ये एक भाग असतो, जो बाह्य परिस्थितींनं कधीच गुलाम होऊ शकत नाही. हा भाग आपल्याला कशी आणि कधी प्रतिक्रिया द्यायची हे निवडायचं स्वातंत्र्य देतो. हेच आपल्याला खऱ्या अर्थाने मानव बनवतं, आणि ह्यावर कोणाचंही नियंत्रण असू शकत नाही.
