नवीन संसद भवनाच्या मध्यवर्ती सभागृहात लटकलेला फुकॉ पेंडुलम केवळ स्थापत्य सौंदर्याची भर घालणारा नाही, तर पृथ्वीच्या अक्षाभोवतीच्या फिरण्याचं प्रत्यक्ष वैज्ञानिक प्रमाण आहे. हा लंबक प्रत्यक्षात दिशा बदलत नाही—पृथ्वीच त्याखाली फिरते, ज्यामुळे जमिनीवर आखलेल्या रेषांवरून त्याची हालचाल हळूहळू दिसते.

या ३६ किलोग्रॅम वजनाच्या जड धातूच्या गोलाकार लंबकाला उंच छतावर अचूक संतुलनात लटकवले आहे, ज्यामुळे हवेचा अडथळा कमी होऊन त्याची हालचाल दीर्घकाळ स्थिर राहते. दिल्लीच्या २८.६° उत्तर अक्षांशामुळे याला पूर्ण फेरी मारायला सुमारे ३६ तासांहून जास्त वेळ लागतो—ध्रुवांजवळ ही फेरी २४ तासांत पूर्ण होते, तर विषुववृत्तावर परिणाम शून्य असतो. रेखांश थेट हालचालीवर परिणाम करत नाही, पण स्थान आणि वेळ मोजणीत महत्त्वाचा भूमिका बजावतो.

हा प्रयोग १८५१ मध्ये लियोन फुकॉ यांनी पॅरिसच्या पॅँथिऑनमध्ये प्रथम सिद्ध केला होता. संसद भवनातील हा लंबक भारतातच डिझाइन आणि तयार केला गेला—अभियंते, वैज्ञानिक आणि कलाकारांच्या संयुक्त प्रयत्नाने.

संसद भवनातील हा पेंडुलम केवळ विज्ञानाचे प्रतीक नाही, तर तर्कशुद्धता आणि लोकशाहीतील विवेकबुद्धीचे प्रतिबिंब आहे. सत्ता किंवा व्यवस्था स्थिर वाटली तरी वास्तव सतत हालचालीत असते—हा सूक्ष्म संदेश तो रोज शांतपणे देतो.

जगभरातील प्रसिद्ध फुकॉ पेंडुलम

🇫🇷 फ्रान्स – पॅँथिऑन (१८५१)
🇩🇪 म्युनिक, जर्मनी – डोयचे म्युझियम
🇺🇸 फिलाडेल्फिया, अमेरिका – फ्रँकलिन इन्स्टिट्यूट
🇵🇱 क्राको, पोलंड – सेन्ट्स पीटर अँड पॉल चर्च
🇺🇸 न्यूयॉर्क, अमेरिका – अमेरिकन म्युझियम ऑफ नॅचरल हिस्ट्री
🇯🇵टोकियो, जपान – सायन्स म्युझियम